نود و هشت سال. احسان یارشاطر این قدر زیست — و تقریباً هر یک از این سالها
به نحوی وقف این شد که اطمینان حاصل کند جهان آنچه ایران به تمدن بشری بخشیده را
فراموش نخواهد کرد. وقتی در سپتامبر ۲۰۱۸ در فرزنو،
کالیفرنیا درگذشت، جهان علمی چهرهای با تعهدی تقریباً بینظیر را از دست داد. اما
چیزی برجای گذاشت که از هر عمر واحدی دوام خواهد آورد: دانشنامهی ایرانیکا.
در همدان در سال ۱۹۲۰ به دنیا آمد و در جوانی
یتیم شد. دکترای ادبیات فارسیاش را از دانشگاه تهران گرفت و سپس به مدرسهی
مطالعات شرقی و آفریقایی لندن رفت. در ۱۹۵۸، یک موقعیت دو
ساله او را به دانشگاه کلمبیا در نیویورک آورد. هرگز واقعاً نرفت. اولین استاد
تماموقت مطالعات ایرانی در یک دانشگاه آمریکایی در دوران پس از جنگ شد، مرکز
مطالعات ایرانی کلمبیا را در ۱۹۶۸ بنیان نهاد، و در ۱۹۷۲ پروژهای را آغاز کرد که میراثش را تعریف میکرد.
بلندپروازیاش ساده اما حیرتانگیز بود — ایجاد یک مرجع که به هر سؤال مشروعی
دربارهی ایران، تاریخ و تمدنش پاسخ دهد. طی چهار دههی بعد، بیش از ۱۶۰۰ دانشمند از سراسر جهان هزاران مدخل دقیقاً تحقیقشده
دربارهی زبان، ادبیات، هنر، موسیقی، دین، تاریخ و علم ایرانی نوشتند. اولین جلد
در ۱۹۸۲ منتشر شد. پروژه در ۱۹۹۶ به فضای
آنلاین رفت. و امروز هنوز رشد میکند.
دانشنامه تنها بخشی از داستان بود. یارشاطر همچنین جلد سوم تاریخ ایران کمبریج
را ویراست کرد، یک ترجمهی حاشیهنویسیشدهی چهل جلدی از تاریخ طبری را سرپرستی
کرد، و مجموعهی میراث فارسی و مجموعهی تاریخ ادبیات فارسی را بنیان گذاشت. جایزهی
یونسکو و مدال جورجیو لوی دلا ویدا از دانشگاه UCLA را دریافت کرد، و سریهای سخنرانی به نام او در دانشگاههای
لندن، پاریس، UCLA و ییل برقرار
شد. در ۲۰۱۸، دانشگاه کلمبیا یک موقوفهی ده میلیون دلاری برای تأسیس
مرکز مطالعات ایرانی احسان یارشاطر دریافت کرد — ادای احترامی شایسته به مردی که
شصت سال در آن نهاد صرف ساختن مطالعات ایرانی از ابتدا کرده بود.
آنچه یارشاطر شاید روشنتر از هر کس دیگری در نسلش میفهمید این بود که تمدنی
بدون سابقهی جامع از خود در برابر فراموشی یا سوءفهم آسیبپذیر است. تصمیم گرفت
آن را با صبر، دقت، و امتناع از توقف اصلاح کند. یادبودی که ساخت از سنگ نیست. از
دانش ساخته شده. و ماندگار خواهد بود.
No comments:
Post a Comment