اِولین باغچه‌بان: صدایی که اپرا را به تهران آورد

 

اِولین باغچه‌بان در هشتم ژوئن ۱۹۲۸ در شهر مرسین ترکیه، با نام اِولین سالم اورگه به دنیا آمد. داستان او از کنسرواتوار دولتی آنکارا آغاز شد، جایی که پیانو و آواز می‌آموخت — و جایی که با آهنگساز ایرانی، سامین باغچه‌بان، آشنا شد و با او ازدواج کرد. در سال ۱۹۵۰، این دو به تهران آمدند و فصلی تازه در تاریخ موسیقی ایران بی‌صدا گشوده شد. اولین ریسیتال پیانوی او در سال ۱۹۵۱ در تالار فرهنگ برگزار شد و به زودی به عنوان استاد آواز در هنرستان عالی موسیقی تهران مشغول به کار شد؛ جایی که استعدادهایی چون باریتون حسین سرشار و سوپرانوهای پری زنگنه و سودابه تاج‌بخش را پرورش داد.

هنگامی که گروه اپرای تهران در تالار رودکی تأسیس شد، اِولین از بنیان‌گذاران و سولیست‌های اصلی آن بود. او نقش‌های بزرگی را بر آن صحنه اجرا کرد — از همه به‌یادماندنی‌تر نقش کارمن در کارگردانی لطفی منصوری در سال ۱۹۷۱ — و رهبری گروه کُر تهران را بر عهده داشت که خود در سال ۱۹۶۷ آن را بنیان نهاده بود. در همان سال، موسیقی کُر مراسم تاج‌گذاری محمدرضاشاه در کاخ گلستان را رهبری کرد. در سال ۱۹۷۳، به سفارش بنیاد خیریه فرح پهلوی، یک مدرسه موسیقی برای کودکان یتیم در تهران تأسیس کرد و همسرایان فرح را بنیان گذاشت؛ گروهی که در سال ۱۹۷۸ به وین سفر کرد تا دو آلبوم ضبط کند — آلبوم‌هایی که سال‌ها ناشنیده ماندند.

انقلاب ۱۳۵۷ همه چیز را خاموش کرد. آرشیو خانه اپرا از بین رفت، اجراها متوقف شد و اِولین و سامین سرانجام ایران را به مقصد ترکیه ترک کردند. سامین در سال ۲۰۰۸ درگذشت و اِولین در سی‌ویکم اکتبر ۲۰۱۰ در استانبول، در سن ۸۲ سالگی، به او پیوست. در اکتبر ۲۰۲۰، در دهمین سالگرد درگذشتش، بنیاد توس — در همکاری با شبکه ایرانیان هلند — با نمایشگاهی به نام روزهایی که تهران اپرا داشت یادش را گرامی داشت؛ با عکس‌ها و اسناد کمیاب از آرشیو خانوادگی، و سی‌دی‌ای از اجراهای زنده او در تالار رودکی که برای اولین بار در اختیار عموم قرار گرفت.

او تنها یک خواننده نبود. او یکی از معماران موسیقی کلاسیک ایران بود — زنی که صدا و چشم‌اندازش، دوران طلایی‌ای را شکل داد که تهران هنوز با حسرت به آن می‌نگرد.